Jeszcze niedawno program Erasmus+ kojarzył się przede wszystkim ze studentami i młodzieżą wyjeżdżającą na zagraniczne wymiany. Dziś coraz wyraźniej widać jednak, że europejska edukacja może i powinna być dostępna również dla osób starszych.
Instytut Wiedzy i Kompetencji z Gdyni rozpoczyna kolejny okres realizacji działań akredytowanych w sektorze edukacji dorosłych, obejmujący czas od czerwca 2026 roku do sierpnia 2027 roku w ramach wniosku o nr. 2026-1-PL01-KA121-ADU000417035. W projekcie zaplanowano aż trzy dziesięciodniowe mobilności ponadnarodowe. W każdej z nich weźmie udział 28 seniorów, co oznacza, że z bezpośredniego wsparcia skorzystają łącznie 84 osoby. Pierwszy wyjazd edukacyjny realizowany jest właśnie realizowany, kolejny odbędzie się w sierpniu 2026 roku, natomiast trzeci zaplanowano na kwiecień 2027 roku.
– Nie chcemy, aby wiek, sytuacja materialna, bariera językowa czy brak wcześniejszych doświadczeń międzynarodowych zamykały seniorom drogę do rozwoju. Mobilność Erasmus+ daje realną możliwość wyjścia poza codzienną rutynę, poznania nowych ludzi i przekonania się, że nadal można się uczyć, podróżować i podejmować nowe wyzwania – mówi Monika Formańska-Żadkowska, prezes Instytutu Wiedzy i Kompetencji.
Fundacja od lat działa w obszarze edukacji pozaformalnej, aktywizacji społecznej oraz rozwijania kompetencji cyfrowych, społecznych i obywatelskich osób dorosłych. Akredytacja Erasmus+ pozwala organizacji planować działania dla seniorów w sposób długofalowy i systematyczny, a nie wyłącznie w ramach pojedynczych wyjazdów.
Dziesięć dni intensywnej edukacji
Każda mobilność potrwa dziesięć pełnych dni edukacyjnych. Nie będą to wyjazdy o charakterze turystycznym. Program obejmuje codzienne warsztaty, prezentacje, quizy, ćwiczenia z wykorzystaniem telefonów, pracę w grupach, analizowanie prawdziwych przykładów, debaty, zadania terenowe oraz działania kulturowe.
Jednym z najważniejszych tematów będzie Unia Europejska i jej obecność w codziennym życiu. Seniorzy dowiedzą się, jak funkcjonują najważniejsze instytucje europejskie, kto uczestniczy w procesie tworzenia prawa oraz jaki wpływ na podejmowane decyzje mają państwa członkowskie, europosłowie i obywatele.
Uczestnicy będą analizować, gdzie spotykają Unię Europejską w zwyczajnych sytuacjach: podczas podróżowania, leczenia za granicą, korzystania z praw pasażerów, robienia zakupów internetowych, używania telefonu w innym kraju, ochrony danych osobowych czy korzystania z lokalnych inwestycji współfinansowanych ze środków europejskich.
Program ma pokazać, że Unia Europejska nie jest wyłącznie abstrakcyjną instytucją kojarzoną z Brukselą. Jej działania dotyczą wielu obszarów codziennego życia – bezpieczeństwa produktów, ochrony konsumentów, środowiska, edukacji, transportu, zdrowia i możliwości uczenia się przez całe życie.
– Seniorzy często mówią, że słyszą o Unii Europejskiej głównie w kontekście sporów politycznych, zakazów i sensacyjnych nagłówków. Chcemy odejść od uproszczeń i pokazać im konkretne prawa, dokumenty oraz mechanizmy podejmowania decyzji. Nie narzucamy gotowych opinii. Uczymy sprawdzania informacji, zadawania pytań i samodzielnego wyciągania wniosków – podkreśla Dorota Kotwicka, wiceprezes Instytutu Wiedzy i Kompetencji.
Seniorzy uczą się rozpoznawać dezinformację
Duża część zajęć zostanie poświęcona dezinformacji, manipulacji medialnej i krytycznemu myśleniu. Uczestnicy będą uczyć się odróżniać fakt od opinii, błędu, nieścisłości, perswazji i świadomego wprowadzania w błąd. Podczas praktycznych warsztatów seniorzy przeanalizują podejrzane posty z mediów społecznościowych, sensacyjne nagłówki, fałszywe profile, treści wyrwane z kontekstu oraz zdjęcia niezgodne z opisywanym wydarzeniem. Nauczą się zwracać uwagę na autora, datę publikacji, język przekazu, źródło informacji oraz wezwania do natychmiastowego udostępnienia wiadomości.
Ważnym elementem będzie poznawanie portali fact-checkingowych i samodzielne wyszukiwanie wiarygodnych materiałów. Uczestnicy będą ćwiczyć odnajdywanie pierwotnych źródeł, porównywanie kilku publikacji, sprawdzanie dokumentów i formułowanie własnego werdyktu.
Seniorzy poznają również najpopularniejsze mity dotyczące Unii Europejskiej. Każde stwierdzenie zostanie dokładnie przeanalizowane: uczestnicy wskażą, co jest faktem, co opinią, co uproszczeniem, a co manipulacją. Następnie przygotują odpowiedzi oparte na rzetelnych źródłach i wykorzystają je podczas debat.
– Nie chodzi o to, aby seniorzy zaczęli automatycznie odrzucać wszystko, co widzą w internecie. Chodzi o wyrobienie nawyku zatrzymania się przed kliknięciem „udostępnij”. Kto to napisał? Na jakiej podstawie? Czy są źródła? Czy informacja nie została wyrwana z kontekstu? Takie proste pytania mogą uchronić przed wieloma oszustwami i manipulacjami – wyjaśnia Monika Formańska-Żadkowska.
Od fałszywych leków po zmanipulowane wykresy
Program mobilności obejmuje różne rodzaje dezinformacji, z którymi seniorzy mogą spotykać się w codziennym życiu. Podczas zajęć dotyczących zdrowia uczestnicy będą analizować reklamy „cudownych leków”, fałszywe rekomendacje lekarzy i celebrytów, obietnice stuprocentowej skuteczności oraz historie pojedynczych osób przedstawiane jako dowód naukowy. Nauczą się rozpoznawać presję zakupu, brak informacji o ryzyku, powoływanie się na nieokreślone badania i próby zniechęcania do konsultacji z lekarzem.
Inny blok zostanie poświęcony dezinformacji klimatycznej. Seniorzy będą odróżniać pogodę od klimatu, rozpoznawać wybiórcze wykorzystywanie danych oraz analizować hasła typu „Dziś jest zimno, więc globalne ocieplenie nie istnieje”.
Uczestnicy przyjrzą się również wykresom ze skróconą osią, procentom bez wartości początkowej, średnim pozbawionym kontekstu oraz mapom wykorzystującym mylące skale kolorów. Dzięki temu nauczą się, że manipulacja może polegać nie tylko na podaniu fałszywej liczby, ale również na nieuczciwym sposobie jej zaprezentowania.
W programie znajdzie się także dezinformacja społeczna dotycząca migrantów, uchodźców, mniejszości, bezpieczeństwa, przestępczości, pomocy społecznej i różnic pokoleniowych. Seniorzy poznają mechanizmy tworzenia kozła ofiarnego, budowania podziału „my–oni”, uogólniania pojedynczego przypadku oraz wzbudzania strachu za pomocą emocjonalnego języka.
Sztuczna inteligencja i nowe zagrożenia
Kolejnym ważnym obszarem będzie sztuczna inteligencja. Uczestnicy sprawdzą, czy AI zawsze podaje prawdziwe informacje i dlaczego odpowiedzi generowane przez narzędzia cyfrowe trzeba porównywać z wiarygodnymi źródłami. Seniorzy dowiedzą się, czym są deepfake, klonowanie głosu, boty i fałszywe konta. Będą analizować przykłady materiałów, które mogą służyć do podszywania się pod członków rodziny, ekspertów, polityków lub przedstawicieli instytucji.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób starszych, które coraz częściej korzystają z bankowości internetowej, komunikatorów, zakupów online i mediów społecznościowych, a jednocześnie są jedną z grup szczególnie narażonych na próby oszustwa.
– Kompetencje cyfrowe nie oznaczają tylko umiejętności włączenia telefonu czy wysłania wiadomości. Dzisiaj oznaczają także zdolność rozpoznania podejrzanej treści, ochrony danych i bezpiecznego reagowania na próbę manipulacji. Seniorzy chcą korzystać z nowych technologii, ale potrzebują spokojnej przestrzeni do nauki i ćwiczeń bez oceniania – zaznacza Dorota Kotwicka.
Znaczenie rozwijania kompetencji cyfrowych i tworzenia bezpiecznej przestrzeni do nauki było podkreślane przez organizację również podczas wcześniejszych działań dla osób starszych.
Nie tylko sala szkoleniowa
Mobilności obejmą również działania kulturowe, kreatywne i terenowe. Seniorzy będą poznawać historię, tradycje i codzienne życie kraju goszczącego. W programie znajdą się quizy kulturowe, zwiedzanie, działania artystyczne oraz zadania wykonywane poza salą zajęciową.
Przykładem może być tworzenie kartek pocztowych metodą linorytu. Uczestnicy przygotowują własne projekty inspirowane miejscem mobilności, przenoszą je na linoleum, a następnie wykonują odbitki. Takie zajęcia rozwijają kreatywność i zdolności manualne, ale są też okazją do integracji, rozmowy oraz poznawania kultury w bardziej osobisty sposób.
Seniorzy będą również pracować z telefonami podczas gier terenowych i miejskich. Nauczą się korzystać z map, wyszukiwać informacje, wykonywać dokumentację fotograficzną i rozpoznawać europejskie ślady obecne w przestrzeni miejskiej.
Ważnym elementem pozostanie integracja grupy. Wspólne podróżowanie, nauka i wykonywanie zadań pomagają przełamywać nieśmiałość, budować nowe relacje oraz odzyskiwać pewność siebie. Wcześniejsze doświadczenia Instytutu Wiedzy i Kompetencji pokazały, że uczestnicy po kilku dniach stają się bardziej samodzielni, otwarci i aktywni społecznie.
Realna szansa, a nie jednorazowa przygoda
Trzy mobilności zaplanowane pomiędzy czerwcem 2026 roku a sierpniem 2027 roku oznaczają realną szansę dla 84 seniorów. Każdy wyjazd będzie osobnym dziesięciodniowym procesem edukacyjnym, poprzedzonym przygotowaniem uczestników i zakończonym podsumowaniem zdobytej wiedzy.
Dla wielu osób udział w projekcie może stać się początkiem większej aktywności. Seniorzy wracają z mobilności z nowymi umiejętnościami, ale także z większą odwagą, motywacją i poczuciem sprawczości. Zdobyte doświadczenia przekazują rodzinom, znajomym, klubom seniora i lokalnym społecznościom.
– Bardzo zależy nam na tym, aby efekty projektu nie kończyły się wraz z powrotem autokaru do Gdyni. Uczestnicy mają dzielić się wiedzą, rozmawiać z innymi seniorami, pokazywać im wiarygodne źródła i zachęcać do aktywności. W ten sposób jedna mobilność oddziałuje na znacznie większą grupę niż tylko jej bezpośredni uczestnicy – mówi Dorota Kotwicka.
Fundacja podkreśla również znaczenie mobilności w przeciwdziałaniu samotności i izolacji społecznej. Osoby starsze często potrzebują nie tylko nowych informacji, lecz także kontaktu z innymi ludźmi, motywacji do wyjścia z domu i przestrzeni, w której mogą czuć się potrzebne. Projekty edukacyjne wzmacniają samodzielność, aktywność społeczną i przekonanie, że rozwój nie kończy się wraz z przejściem na emeryturę.
– Seniorzy nie są biernymi odbiorcami pomocy. To osoby z ogromnym doświadczeniem, wiedzą i potencjałem. Erasmus+ daje im przestrzeń, by ten potencjał rozwijać i wykorzystywać. Trzy mobilności w jednym okresie akredytacyjnym pokazują, że nie traktujemy edukacji seniorów jako jednorazowego wydarzenia, ale jako ważny i trwały kierunek działalności fundacji – podsumowuje Monika Formańska-Żadkowska.
Pierwsza mobilność rozpoczęła się w lipcu 2026 roku. Kolejna grupa wyruszy już w sierpniu, a trzeci wyjazd odbędzie się w kwietniu 2027 roku. Łącznie 84 seniorów otrzyma możliwość uczenia się w międzynarodowym środowisku, rozwijania kompetencji cyfrowych i obywatelskich, poznawania Europy oraz budowania nowych relacji.
Dla uczestników będzie to dziesięć dni intensywnej edukacji. Dla wielu z nich może to być początek zupełnie nowego etapu życia – bardziej aktywnego, świadomego i otwartego na świat.
Projekt nr 2026-1-PL01-KA121-ADU000417035 jest realizowany przez Instytut Wiedzy i Kompetencji w ramach programu Erasmus+. Działania zostały dofinansowane ze środków Unii Europejskiej.
Oprac. Karolina Walc
