To jeden z najważniejszych dni w historii Gdyni. Modernistyczne Śródmieście zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Decyzję podjęto podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan w Korei Południowej. Gdynia została tym samym 18. polskim obiektem znajdującym się na prestiżowej liście światowego dziedzictwa. To wydarzenie ma wymiar symboliczny – wpis nastąpił w roku, w którym Gdynia obchodzi 100-lecie nadania praw miejskich.
To sukces ponad 20 lat pracy
Dzisiejsza decyzja UNESCO nie jest efektem kilku miesięcy przygotowań, to zwieńczenie procesu, który rozpoczął się ponad dwie dekady temu. Za początek starań uznaje się 2004 rok, kiedy ówczesny miejski konserwator zabytków dr hab. inż. arch. Robert Hirsch zainicjował działania na rzecz objęcia modernistycznego Śródmieścia kompleksową ochroną konserwatorską. Efektem tych prac był m.in. wpis historycznego układu urbanistycznego do rejestru zabytków w 2007 roku, a następnie uznanie go za Pomnik Historii przez Prezydenta RP w 2015 roku.
Jedną z kluczowych postaci całego procesu był również dr inż. arch. Marek Stępa, wieloletni wiceprezydent Gdyni odpowiedzialny za rozwój miasta i ochronę dziedzictwa. To właśnie za jego kadencji projekt kandydatury UNESCO stał się jednym z najważniejszych przedsięwzięć miasta. Marek Stępa przez lata koordynował działania związane z przygotowaniem nominacji, współpracował z Ministerstwem Kultury, Narodowym Instytutem Dziedzictwa oraz ekspertami ICOMOS i należał do grona autorów dokumentacji nominacyjnej, tzw. dossier.
Nieprzypadkowo w gronie autorów dokumentacji, która doprowadziła do wpisu, znalazła się także prof. Maria Jolanta Sołtysik, od lat prowadząca badania i działania na rzecz ochrony gdyńskiego modernizmu.
Droga do UNESCO nie była łatwa
W 2019 roku kandydatura Gdyni trafiła na Polską Listę Informacyjną UNESCO, a następnie została oficjalnie zgłoszona do Komitetu Światowego Dziedzictwa. W 2025 roku UNESCO nie odrzuciło wniosku, ale skierowało go do uzupełnienia (referral). Eksperci poprosili o dopracowanie granic obszaru objętego wpisem, strefy buforowej oraz dokumentacji dotyczącej ochrony zabytków. Polska przygotowała wymagane uzupełnienia, dzięki czemu kandydatura mogła wrócić pod obrady rok później.
Dlaczego Gdynia?
UNESCO doceniło Gdynię jako wyjątkowy przykład modernistycznego miasta zbudowanego niemal od podstaw w okresie międzywojennym. O wartości wpisu decyduje nie pojedynczy budynek, lecz cały spójny układ urbanistyczny, który zachował swoją autentyczność i funkcjonalność do dziś.
To właśnie połączenie nowoczesnej architektury, przemyślanego planowania przestrzennego oraz ścisłego związku miasta z morzem sprawia, że gdyńskie Śródmieście zostało uznane za dobro o wyjątkowej wartości dla całej ludzkości.
To dopiero początek
Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO oznacza przede wszystkim ogromny prestiż i międzynarodowe potwierdzenie wartości gdyńskiego modernizmu. Dla miasta to także szansa na jeszcze większą promocję, rozwój turystyki kulturowej oraz pozyskiwanie środków na ochronę zabytków.
Status UNESCO niesie ze sobą również konkretne zobowiązania. Miasto będzie musiało dbać o zachowanie wyjątkowych wartości modernistycznego Śródmieścia zgodnie z międzynarodowymi standardami ochrony dziedzictwa. Jednocześnie wpis znacząco zwiększa rozpoznawalność Gdyni na świecie. Doświadczenia innych miast pokazują, że obecność na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO przekłada się na wzrost zainteresowania turystów, rozwój oferty kulturalnej oraz większe zainteresowanie inwestorów i instytucji finansujących projekty związane z ochroną zabytków. Dla Gdyni może to oznaczać nowy impuls do promocji miasta jako europejskiej stolicy modernizmu oraz budowania marki opartej na unikalnym dziedzictwie architektonicznym.
